AR-GE ve Uygulama çalışmaları

*         Çalışma Kümeleri kurulması.

Vakıf Yönetim Kurulunun Aralık 1995’te onaylayarak yürürlüğe koyduğu “TEMEV Çalışma Kümeleri ve Uzman Üyeliği Yönergesi” çerçevesinde Temiz Enerji Vakfı alt çalışma kümeleri oluşturarak belli konularda derinleşen çalışmaların da yapılmasına olanak sağlamıştır. Bugüne değin üç çalışma kümesi kurulmuştur. Bunlar:

1.  “Anadolu’da Güneş Mimarlığı” çalışma kümesi 1996 yılının Mart ayında kurulmuş ve küme yürütücülüğüne Doç. Dr. Çetin Göksu seçilmiştir.

2. “Biyogaz” çalışma kümesi 1997 yılının Haziran ayında kurulmuş ve küme yürütücülüğüne Gökhan Demirci seçilmiştir. Uygulamaya yönelik bilimsel ve teknolojik çalışmaların yapılacağı kümede, özellikle ülkemizdeki uygulamalar üzerinde durulması planlanmıştır.

3. “Güneş Gözeleri (pilleri)  ve Uygulamaları” çalışma kümesi 1997 yılının Aralık ayında kurulmuş ve küme yöneticiliğine Prof. Dr. Şener Oktik seçilmiştir.

*         Güneş toplaçlarının kullanımına ilişkin bilgisayar programı geliştirilmesi.

Ülkemizde Güneş enerjisiyle su ısıtma sistemleri giderek yaygınlaşmakta, ancak bu konuda genel olarak yeterli bilgi olmadan sistemler kurulagelmektedir. Söz gelimi, coğrafya koşulları, kaç kişiye kaç metrekare Güneş toplacı gerekli olacağı gibi konularda yeterli hesaplamalar yapılmadan sistemler kurulmaktadır. Bu konuya eğilen Vakfımız, bir bilgisayar programı geliştirmiştir.  Vakıf üyemiz Sn. Fiz. Yük. Müh. Engin Kıran’ca geliştirilen program aracılığı ile Türkiye’nin hemen her kentinde, istenen kişi ve günlük sıcak su gereksinimine göre, kurulacak sistemde kaç metrekare Güneş toplacı kurulacağı ve buna göre hangi aylarda bunlardan hangi yüzdeyle yararlanılabileceği, kullanılacak sistemin yaz , kış ve yıllık kullanım seçeneklerine göre hesaplanabilmekte, ayrıca aylık verimler de verilebilmektedir.

Vakfımız, bu bilgisayar programından elde edilen sonuçları vermekle kalmayıp, istenirse maloluş hesaplamaları da yapmakta, istenirse sistemin kuruluşunda denetleyici görevi üstlenmektedir. (1997)

*         Marmara Bölgesi Ağustos 1999 depremi sonrası TEMEV’in geliştirdiği projeler.

Marmara Bölgemizde 17 Ağustos 1999 gecesi olan deprem, bilindiği gibi çok geniş bir alanı etkilemiş ve büyük bir yıkım yapmıştır.  Her bir kurumsal kuruluşun kendi uzmanlık alanları içinde bu bölgedeki yıkımı gidermede katkı koyması gereğine ve bu bölgemizin yeniden yapılandığında, o yörelerde oturmanın imrenilir olması dileği ile Vakfımız bu yıkımı gidermede, kendi uzmanlık alanında bir katkı koymak amacıyla bir çalışma yapmış ve dört proje üretmiştir.

Deprem bölgesinde yapılanmak üzere Başbakanlık Kriz Merkezi ve Sakarya , Kocaeli illeri Valiliklerine ve Milli Savunma Bakanlığı’na önerilen projeler ve gerekçeleri şunlardır.

Proje 1: Çadır-kentler yada prefabrike evlerde kullanılmak üzere, günde 200-300 kişinin yıkanmasını sağlayacak sıcak suyun güneş toplaçları ile elde edilmesi.

Bu tür bir sistemin bir yakıt gereksiniminin olmaması (gaz, elektrik gibi) ve herhangi bir ısıtıcı sisteme (kombi, elektrikli ısıtıcı gibi) gerek duymadan çalışması, bu bölgemizde yaşayan vatandaşlarımızın yıkanma ve yıkamada sıcak su gereksinimlerini kolayca sağlayabilmesine olanak verecektir. Ayrıca, artık herkesce bilinen bu bölgemizin deprem olasılıkları göz önüne alındığında, bu tür bir güneşli sıcak su sisteminin fazla bir zarar görmeyeceği gibi, çevreye de  zarar vermeyeceği açıktır. Gaz, elektrik gibi deprem sonrası sorun yaratan (kaçaklar, kesilmeler gibi) kaynakların bu bölgemizde kullanılmalarının olabildiğince en aza indirilmelerinin yararları da apaçık ortadadır. Ülkemiz bulunduğu coğrafya göz önüne alındığında , güneş enerjisinden olabildiğince yararlanmamızın akıllı bir davranış olduğu, ayrıca ekonomik açıdan dışa bağımlı yakıtların daha az tüketilmelerine yol açacağı gözler önündedir.

Proje 2: Güneş enerjisinden elektrik elde edilme sisteminin yapılması.

Çadır-kentlerde ve prefabrike sitelerde kullanılabilecek yaklaşık 5kW gücünde güneş-elektrik üreteci yapımı, Vakfımızın önderliğinde yapılabilecektir. Bu sistemle yaklaşık 100 adet 36 W’lık halojen lamba yakılabilecek ve bu lambalarla çadır-kent ve prefabrike sitelerin bulunduğu yöreler aydınlatılabilecektir. İstenirse, bu sistemle yaklaşık 25 adet buzdolabı çalıştırılabilir ve yiyecek korunmasında böyle bir sistemden yararlanılabilir. Yaklaşık 100metre karelik bir alanda kurulacak sistemle, elektrik kesintilerinden etkilenmeden elektrik enerjisi sağlanabilecektir. Bu sistemin yakıtı güneş enerjisi olduğundan, petrol ve benzeri yakıtlara gerek duyulmaksızın sistem çalışabilecektir. Bu tür bir sistemin kurulması ve ileride yaygınlaştırılması ile, herhangi bir afet durumunda kurtarma çalışmalarının gece de yapılabilmesine olanak sağlanmış olacaktır. Hiçbir devingen parçası bulunmayan bu sistemler için yapımcı firmalar 15-20 yıl garanti vermektedir.

Proje 3: Deniz suyundan güneş enerjisi ile temiz su elde edilmesi.

Deprem bölgesinde en önemli gereksinim, temiz içme suyudur. Marmara’da olan depremin büyük bölümünün denize kıyısı olan bölgelerde olması, deniz suyundan tatlı su elde edilebileceği gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Bu bağlamda güneş enerjisinden yararlanma, başka yakıta gerek duyulmadan bu işlemin başarılması sağlanabilir. Vakfımızın yaptığı hesaplamalara göre, 500metre karelik bir alana kurulacak güneşle su damıtma sistemi ile günde yaklaşık 1500litre temiz su, deniz suyundan elde edilebilecektir. Bu da, 1000kişiye günde 1,5litre içme suyu sağlanması demektir.

Proje 4: Deprem bölgelerinde yapılandırma çalışmalarında iklime uyumlu ve enerji bilinçli yapılar yapılması.

Bu projeden amaç, bu yöremizde hem enerji tutumluluğu sağlanacak hem de çağdaş bir yapılanmanın oluşturulmasıdır. Yapılan ön hesaplamalarda, bu noktalara özen gösterilmesi durumunda %30 enerji tutumluluğu sağlayan bir yapıda, yapının maloluşuna bir katkı gelmemekte; tutumluluk %50 ye çıkarılırsa, bina maloluşuna ek katkı %7-8 olmaktadır.Başvurularımız İmar ve İskan Bakanına, Afet İşleri Genel Müdürlüğüne ve Milli Savunma Bakanlığı’na yapılmış, bu konuda uzman üyelerimizin bir ücret istemeden yardımcı olabilecekleri bildirilmiştir.

Yukarıda sözü edilen dört projeden ilk ikisi İzmit Birleşmiş Milletler Çadır kentinde gerçekleştirilmiştir (Bununla ilgili bilgiler bir sonraki paragrafta verilmiştir).

3 No.lu proje için gerekli kaynak bulunamamıştır. Proje 4 içinse, ilgili kurumlardan ısrarlı başvurularımıza herhangi bir yanıt alınamamıştır.

*         Deprem bölgesine “Güneş Evi ve Bilim Oyunları Merkezi” yapımı. (UNDP/GEF destekli)

17 Ağustos 1999 Marmara Bölgemizdeki deprem felaketinden sonra Temiz Enerji Vakfı, kendi uzmanlık alanlarına giren konularda, yukarıda belirtilen dört proje hazırlamıştır. Bu projelerden ikisi, bir çatı altında, İzmit Birleşmiş Milletler Çadır-kentinde UNDP/GEF desteği alarak ve dört kuruluşun ortaklığı ile gerçekleştirilmiştir.Projeye katkı koyan kuruluşlar, Kaldera-Dağsan Solar A.Ş. (Konya), Dunasolar Photovoltaics (Budapeşte/Mcaristan), Hacettepe Üniversitesi Fizik Mühendisliği Bölümü (Ankara), Mutlu Akü ve Malzemeleri A.Ş. (İstanbul) dir. Proje, Temiz Enerji Vakfı eşgüdümü ile yapılmıştır. 1999 Kasım ayında başlayan proje 2000 Mart ayında bitmiştir.

Projede, yaklaşık 100metrekarelik bir alan üzerinde depreme dayanıklı çelik iskeletli bir yapı yapılmıştır. Bu yapının Güneye bakan eğimli çatısına, yaklaşık 3kW. Gücünde güneş panelleri ve 40 adet güneş toplacı konmuştur. Yapının dışındaki alan, bir toplanma ve oturma yeri olacak şekilde düzenlenmiş ve güneş panellerinden sağlanan elektrikle aydınlatma yapılmıştır. Yapının iç hacmi ve Bilim Oyunları alanı olarak deney setleri ve bilgilendirici posterlerle donatılmıştır.

Güneş toplaçlarından elde edilen sıcak su, çadır-kentteki duş ve yıkanma birimlerine verilecek şekilde tasarlanmış ve iki duş kabini (her birinde 8 duş bulunuyor) ile bir yıkama birimine (bulaşık vb.) buradan elde edilen sıcak su bağlantısı sağlanmıştır.

Güneş panellerinden elde edilen elektrik ise, akü ve çevirgeç (invertor) sistemi aracılığı ile, yapının içini ve çevresini aydınlatma amacıyla kullanılmıştır. Bundan amaç, deprem gibi olağanüstü durumlarda elektrik kesintilerinden etkilenmeyecek aydınlanmış bir alan ve mekan oluşturmak ve bu şekilde o yörede yaşayanlara bir rahatlık vermektir. Bilindiği gibi, Ağustos 99 depremi sabaha karşı 3,05 de olmuş ve depremin hemen sonrası elektrikler kesilmiştir. Uyku sersemi bir şekilde depremden kurtulanların gecenin derin karanlığında yaşadıkları anlar, sonradan birçok kişinin sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini göstermiş ve ruhsal bozukluklara yol açmıştır. Bu yönüyle, herhangi bir olağanüstü durumda elektrikler kesilmeden yanacağı bir sistem düşünülmüş ve bu sistem güneş enerjisinden yararlanılarak başarılmıştır. Güneş panellerinden elde edilen elektrikle aydınlanan bu alan, olağan koşullarda bir park yeri gibi kullanılırken, olağanüstü koşullarda bir toplanma yeri olarak kullanılabilecektir. Buradaki aydınlanmanın olağanüstü durumlarda da kesintiye uğramayacağı düşüncesi, bu yörede yaşayan yurttaşlarımıza bir güven ve iç ferahlığı verecektir.

Yapının iç hacminin bir çekirdek Bilim Oyunları Merkezi olarak düzenlenmesindeki amaç, çadır-kentte yaşayanların bilime merakını arttırmak , aynı zamanda ülkemizde yeni bir olgu olan bu tür yaygınlaşmasına önayak olmaktır. Bilindiği gibi, depremden öğrenilen en önemli ders, ‘bilim’ in tek yol gösterici olduğu ve tek dayanağımız olduğunun bir kez daha yurt çapında anlaşılmış olmasıdır. Bu görüş altında, gerek çocuklarımızı ve gerekse büyüklerimizi biraz olsun bilime yakınlaştırma ve bilimsel merak uyandırmanın hem bugün, hem de yarınımız için büyük yararlar sağlayacağı düşünülmüştür. Ayrıca, çadır-kentlerin birkaç gün gibi kısa süreli kalınacak yerler olmadığı, burada yaşayanların büyük bir deprem geçirdiği göz önüne alındığında, çadır-kentlerde sosyal birimlere önem verilmesinin gereği açıktır.

Projenin diğer bir önemli yanı, bir sivil toplum kuruluşunun, deprem bölgesi için kendi uzmanlık alanında bir proje tasarlayıp gerçekleştirmesi ve bu projenin gerçekleşmesinde, biri yurt dışından olmak üzere üç özel kesim kuruluşunun ve bir kamu kuruluşunun (üniversite) projeye katkı koymaları ve tüm ortakların uyumlu yaklaşımı ile projenin kısa sürede, bir aksaklığa yol açılmadan başarı ile tamamlanmış olmasıdır.

TEMEV eşgüdümünde gerçekleştirilen bu proje (Güneş evi ve Bilim Oyunları Merkezi)  “Energy Globe 2001 Awards” adlı uluslararası ödül yarışmasına sunulmuştur. Bu yarışmaya 72 ülkeden 1000’in üzerinde başvuru olmuş, TEMEV’in projesi elemelerden geçerek “En iyi ilk elli proje” arasına girmiştir. Ödül töreni 28 Şubat 2001 günü Avusturya’nın Wels kentinde düzenlenmiş, törene Vakfımız adına Demir İnan katılmıştır. 2001 yılı için hazırlanan “Energy Globe Awards” CD Rom’unda TEMEV’in projesi de yer almıştır. 1-2 Mart 2001 yine aynı yerlerde yapılan  “Word Sustainable Energy Day 2001” konulu etkinliğinde TEMEV’e ayrılan yerde bir poster ile projemiz tanıtılmıştır.

*         Afyon kent merkezinde iki otobüs durağının güneş panelleri ile aydınlatılması.

“Türkiye’de Sürdürülebilir Enerji Eğitimi” konulu UNDP/GEF destekli proje çerçevesinde 1999 yılı Haziran ayında Afyon ilinin kent merkezindeki iki otobüs durağı güneş gözeli panel sistemiyle aydınlatılmıştır. Yapılan sistem geceleri kendiliğinden yanıp gündüzleri sönen bir aydınlatma sistemidir ve tümüyle güneş enerjisinden yararlanarak çalışmaktadır.

*         Harran (Şanlıurfa) Kültür Evi'nin iç aydınlatılmasının güneş enerjisiyle sağlanması.

“Türkiye’de Sürdürülebilir Enerji Eğitimi” konulu UNDP/GEF destekli proje çerçevesinde, 1999 yılı Ağustos ayında Şanlıurfa ilinin Harran ilçesinde Kaymakamlıkça “Kültür Evi” olarak kullanılan eski Harran evinin içinin aydınlatılmasının güneş gözesi panelleri ile sağlandığı sistem yaptırılarak işletime sokulmuştur.

*         Çorum Kentinde günde bir ton tavuk gübresi işleyebilecek biyogaz sisteminin geliştirilmesi ve uygulaması.

“Türkiye’de Sürdürülebilir Enerji Eğitimi” konulu UNDP/GEF destekli proje çerçevesinde, 1999 yılı Eylül ayında Çorum ilinde Belediyeye ait sera yanında günde bir ton tavuk gübresi işleyebilen bir biyogaz sistemi devreye sokulmuştur. Sistemden elde edilen biyogazın sera ısıtmasında yardımcı ısı kaynağı olarak kullanılması önerilmiştir. Bu sistem, yöredeki tavuk çiftliklerinin çok olması göz önüne alınarak, tavuk gübresinden yararlanmaya bir örnek olarak yaptırılmıştır.

*         Van kentinde Van-Bitlis ana karayolu üzerindeki Van Kedisi heykelinin güneş panelleri ile aydınlatılması.

“Türkiye’de Sürdürülebilir Enerji Eğitimi” konulu UNDP/GEF destekli proje çerçevesinde, 1999 yılı Temmuz ayında Van kentinde Van-Bitlis karayolu üzerinde bulunan Van Kedisi heykelinin geceleri aydınlatılması için, güneş gözeli paneller aracılığı ile çalışan bir aydınlatma sistemi yapılmıştır.

*         “How to Develop Energy Service Companies (ESCO) in the Mediterranean Partners (Akdeniz Ülkeleri Arasında Enerji Servisi Veren Firmaların Geliştirilmesi)” adlı Avrupa Birliği Sinerji projesine ortak olarak Türkiye’den katılım.

Vakfımız yukarıda adı verilen Avrupa Birliği Sinerji projesine Türkiye ortağı olarak katılmıştır. Projenin diğer ortakları İspanya, Fas, Cezayir, Tunus ve Lübnan’dır. Proje 2000 Eylül-2001 Şubat arasında sürmüş ve 15 Şubat 2001 günü Fas’ın Marakeş kentinde yapılan bitiş toplantısı ile son bulmuştur. Vakfımız bu projede kendi üzerine düşen görevleri başarıyla gerçekleştirmiştir.

*          Muğla Üniversitesi yeni yerleşkesinde kullanılmak üzere bir adet güneş enerjisiyle çalışan sokak lambası yaptırılarak bu üniversiteye armağan edilmesi.

Güneş gözesi paneliyle çalışan ve gündüz sönüp gece yanan bir adet sokak lambası Vakfımızca tasarlanarak yaptırılmış ve Muğla Üniversitesinin yeni yerleşkesinde kullanılmak üzere bu üniversiteye armağan edilmiştir. 21W’lık yüksek verimli lamba ile donatılan sokak lambasında 60Wp’lik güneş gözesi paneli kullanılmıştır. (2001 Mart).

*         Çorum’da kent içindeki bir otobüs durağının güneş enerjisi ile geceleri aydınlatılması .

Çorum kent merkezindeki bir otobüs durağının aydınlatılması için bir adet güneş enerjisi ile çalışan aydınlatma sistemi tasarlanarak yapılmış ve 2001 yılının Nisan ayında sistem kurularak işletilmiştir. Sistemin açılışı 22 Nisan Dünya Günü etkinlikleri çerçevesinde bir törenle yapılmıştır.

*         İZOCAM A.Ş. Eğitim tesislerine bir adet güneş enerjili sokak lambası yapımı.

Vakfımızın kurucu üyelerinden İZOCAM A.Ş.’nin Gebze, Diliskelesi’ndeki Eğitim Tesislerine bir adet güneş enerjili sokak lambası tasarlanarak yaptırılmış ve tesislerin girişine 2002 Ocak ayında kurulmuştur.

*         “Analysis of  Viability of the Clean Development Mechanism in the Mediterraean Area (CDM-ANVIMAR)” adlı Avrupa Birliği Sinerji projesine Türkiye ortağı olarak katılım.

Vakfımız, yukarıda adı verilen Avrupa Birliği Sinerji projesine Türk ortak olarak katılmıştır. Ocak 2002’de başlayan proje Aralık 2003de bitmiştir. Projenin diğer ortakları, İspanya, İtalya, Lübnan, Fas, Filistin’dir. Vakfımız, projede üstüne düşen görevleri başarıyla yapmıştır. Proje çerçevesinde bir de ulusal çalıştay düzenlenmiştir. Ankara’da TUBİTAK Feza Gürsey Salonunda 20 Şubat 2003 günü yapılmıştır. Çalıştay sırasında bir de sergi düzenlenmiş, sergiye 10 firma ürünlerini tanıtmak üzere katılmışlardır. Çalıştayda sunulan bildiriler bir kitap olarak bastırılmıştır.

*         Güneş enerjili bisiklet projesi.

Vakfımız, Hacettepe Üniversitesi Yeni ve Temiz Enerji AR-UY Merkezi (YETAM) ve Bisan firması işbirliğinde güneş enerjili bir bisiklet tasarımı ve yapımı projesi gerçekleştirmiştir. 2003 yılında başlayan proje 2004 Mart bayında sonlanmış ve güneş enerjisiyle çalışan bir ilk-örnek bisiklet yapılmıştır. Son testleri yapılan bisikletin ticari olarak üretimi üzerinde durulmaktadır.

*         Deprempark projesi.

Vakfımız, deprem kuşlağında bulunan ülkemizde deprem sonrası güneş enerjisinden yararlanmaya yönelik bir proje geliştirmiştir. “Deprempark” adı verilen projede, bir deprem sonrasında güvenli olarak kullanılabilecek bir yapıda güneş enerjisinden yararlanarak sıcak su ve elektrik elde edilmesi planlanmıştır. Bir semt parkında kurulabilecek bu yapı hem olağan koşullarda, hem de olağanüstü koşullarda (deprem gibi) kullanılabilme özelliğindedir. Projenin hesaplamaları yapılmış olup ilgili kuruluşlara önerilmiştir.

*         Atık pillerden yeniden kazanım çalışması.

Vakfımız, kullanılmış pillerden yeniden kazınım üzerine bir proje çalışması başlatmıştır. Bu projedeki çalışmalar sürmektedir